ปุ๋ยพืชสด ถือเป็นปุ๋ยชนิดหนึ่งในประเภทของปุ๋ยอินทรีย์ ปัจจุบันปุ๋ยพืชสดจะนิยมใช้ในระบบการเกษตรขนาดใหญ่ แต่ก็สามารถใช้กับแปลงปลูกขนาดเล็กได้ ข้อดีของปุ๋ยพืชสดที่เป็นจุดเด่นก็คือ ใช้ปรับสภาพดินหรือปรับดินให้กลับคืนความอุดมสมบูรณ์ดังเดิม
ในวงการเกษตรส่วนใหญ่ปุ๋ยพืชสดจะใช้แก้ปัญหาสภาพดินที่ใช้ปุ๋ยเคมีเป็นประจำ ต่อเนื่องเป็นเวลานาน เพื่อฟื้นฟูสภาพของดินให้กลับมามีธาตุอาหารตามปกติดังเดิม และเป็นการเพิ่มจำนวนของสิ่งมีชีวิตในดิน เช่น ไส้เดือน จุลินทรีย์ ฯลฯ และอีกปัจจัยหนึ่งที่เป็นจุดเด่นสำคัญของปุ๋ยพืชสดก็คือ ต้นทุนต่ำกว่าการใช้ปุ๋ยคอก ปุ๋ยหมักชีวภาพ และปุ๋ยเคมี ด้วยปัจจัยในด้านลบหลายอย่างของปุ๋ยคอก ปุ๋ยหมัก และปุ๋ยเคมี เช่น ต้องใช้ในปริมาณมากต่อ 1 ไร่ มีปัญหากับการขนย้าย ไม่สามารถหาวัตถุดิบได้เพียงพอ และไม่รักษาดินจากคุณสมบัติของสารเคมี ทำให้ปัจจัยด้านลบเหล่านี้ กลายเป็นจุดเด่นของปุ๋ยพืชสด เนื่องจากปุ๋ยพืชสดใช้วิธีปลูกพืชให้เป็นปุ๋ย เมื่อพืชนั้นเจริญเติบโตและออกดอกแล้ว ก็จะทำการไถกลบลงไปในดินทั้งต้น เพื่อให้พืชทั้งหมดกลายเป็นปุ๋ยในดินต่อไป
แต่ข้อเสียที่สำคัญของปุ๋ยพืชสดก็คือ “เวลา” ถ้าเลือกใช้ปุ๋ยพืชสด เราจะต้องแบ่งเวลาและวางแผนการดำเนินงานให้ดี เพราะการปลูกพืชไม่ว่าจะเอาไปขายหรือเอาไว้ทำปุ๋ย จำเป็นต้องใช้ระยะเวลาในการเจริญเติบโต กว่าพืชที่จะใช้เป็นปุ๋ยจะงอก จะโต จะออกดอก ก็กินเวลาไปแล้วเกือบเดือนหรืออาจจะมากกว่า ดังนั้น การเลือกใช้ปุ๋ยพืชสด จะต้องเลือกใช้ในพื้นที่ว่างเพื่อเตรียมการเพาะปลูก เมื่อปุ๋ยพืชสดโตได้ที่ออกดอกดีแล้ว ก็ไถกลบยกแปลงหว่านเมล็ด จากนั้น จึงเตรียมการปลูกพืชสดทำปุ๋ยในพื้นที่อื่นต่อไป เพื่อเตรียมแปลงปลูกให้พืชรุ่นถัดไป จนเมื่อถึงระยะเวลาเก็บเกี่ยว จึงค่อยวางแผนปลูกพืชสดทำปุ๋ยอีกครั้ง หรือเราอาจเลือกใช้วิธีอื่น ๆ เช่น ปลูกพืชสดทำปุ๋ยแซมระหว่างร่องพืชหลัก หรือปลูกพืชสดทำปุ๋ยในพื้นที่ที่ไม่ได้ใช้ประโยชน์ แล้วตัดพืชนั้นใส่แปลงปลูก เป็นต้น
จุดเด่นที่สำคัญของปุ๋ยพืชสด หากนำไปเปรียบเทียบกับปุ๋ยคอกก็คือ มีธาตุอาหารบางชนิดในระดับใกล้เคียงกัน โดยเฉพาะธาตุไนโตรเจน ซึ่งในปุ๋ยพืชสดจะได้ธาตุไนโตรเจน 2 เปอร์เซ็นต์ขึ้นไป ส่วนธาตุโพแทสเซียมปุ๋ยพืชสดจะมีมากกว่าปุ๋ยคอก ชนิดตามเห็นแต่ฝุ่น ในปุ๋ยพืชสดจะมีปริมาณธาตุโพแทสเซียมที่ 2 เปอร์เซ็นต์ขึ้นไปเช่นเดียวกัน ซึ่งธาตุอาหารหลัก 2 ชนิดนี้ “ไนโตรเจนและโพแทสเซียม” ถือว่าเป็นประโยชน์ต่อพืชมากที่สุด เพราะพืชสามารถนำไปใช้ได้มาก “ละลายน้ำได้ดี ไม่เหมือนฟอสฟอรัสที่ไม่ละลายน้ำ” แต่สำหรับธาตุฟอสฟอรัสปุ๋ยพืชสดจะมีปริมาณต่ำ “ปุ๋ยคอกกินขาด” เพราะพืชที่ใช้ทำปุ๋ยพืชสดแต่ละสายพันธุ์ ให้ธาตุฟอสฟอรัสไม่ถึง 0.6 เปอร์เซ็นต์ เทียบกับมูลค้างคาวแล้วก็ไม่เห็นแม้แต่ฝุ่น
ประโยชน์ของปุ๋ยพืชสด
- เพิ่มปริมาณอินทรีย์วัตถุในดิน
- เพิ่มธาตุอาหารหลักในดิน (NPK) โดยเฉพาะธาตุไนโตรเจน และโพแทสเซียม
- การผุพังของพืชสดสร้างกรดที่ช่วยสลายธาตุอาหารในดิน
- สร้างที่อยู่อาศัย และเพิ่มจำนวนสิ่งมีชีวิตในดิน
- บำรุงและรักษาสภาพดิน
- รักษาความชุ่มชื้นให้ดิน และช่วยให้ดินอุ้มน้ำได้มากขึ้น
- ทำให้ดินร่วนซุย
- ทำให้วัชพืชบางชนิดเกิดไม่ได้
- ให้ผลผลิตในปริมาณที่สูงขึ้น
